Irski običaj proslave Dana svetog Patrika poslednjih godina postao je rasprostranjen širom sveta. U irskim pabovima na gotovo svim kontinentima ovaj praznik obeležava se uz zeleno pivo, obaveznu zelenu garderobu, deteline, kape i brojne druge rekvizite koji su deo tradicije ovog praznika na „zelenom ostrvu“.
Na ovaj dan se širom sveta nazdravlja u ime svetog Patrika, iako mnogi zapravo znaju vrlo malo o njegovom životu. Portal Svet dijaspore odlučio je da vas upozna sa nekoliko zanimljivih činjenica o ovom svecu, kao i sa običajima koji se u Irskoj praktikuju na Dan svetog Patrika.
Zašto se praznik obeležava 17. marta?
Odgovor je jednostavan – to je dan smrti irskog zaštitnika. Sveti Patrik preminuo je 461. godine u mestu Saul u grofoviji Down. Upravo tu je, nakon dolaska na ostrvo nedaleko od ušća reke Slaney, u skromnoj štali osnovao svoju prvu crkvu. Sahranjen je na prostoru katedrale Down Cathedral, a njegovo poslednje počivalište obeležava granitni blok donet iz obližnjih planina Mourne.
Tradicionalno, Dan svetog Patrika prvobitno je bio zamišljen kao dan duhovne obnove.
Kada je održana prva parada?
Zanimljivo je da prva parada povodom Dana svetog Patrika nije održana u Irskoj, već 1737. godine u Bostonu u Sjedinjenim Američkim Državama. Nakon toga usledila je i „zvanična“ parada u Njujorku 1766. godine.
Irska je nešto kasnije počela sa ovom tradicijom – prva parada održana je 1903. godine u Voterfordu, dok je Dablin svoju prvu organizovao tek 1931. Danas je dablinska parada spektakularan i šarolik događaj koji svake godine ispunjava istorijski centar grada muzikom, performansima i nastupima međunarodnih bendova.
Ko je uveo Dan svetog Patrika kao praznik?
Za proglašenje 17. marta praznikom zaslužan je irski franjevački monah Luke Wadding iz Voterforda, koji je neumorno radio na tome da ovaj datum bude zvanično priznat.
Rođen je 1588. godine, a preminuo 1657. u Rimu, gde je i sahranjen u kolegijumu St. Isidore, koji je sam osnovao. Njegov portret može se videti u Nacionalnoj galeriji Irske u Dablinu, dok se u Voterfordu nalazi i njegova statua ispred crkve French Church (Greyfriars).
Postoje li neobične parade?
Dan svetog Patrika u Irskoj obeležava se brojnim paradama – od velikih i spektakularnih do neobičnih i vrlo malih. Najveća parada održava se u Dablinu, dok jedna od prvih u danu počinje već u 6 sati ujutru u mestu Dingle u grofoviji Kerry.
U Armaghu se organizuje čitav nedeljni festival, dok se u Belfastu praznik obeležava karnevalskom povorkom i koncertima.
Jedna od najkraćih parada na svetu nekada se održavala u mestu Dripsey u grofoviji Cork – između dva paba. Iako ta parada više ne postoji, tradicija proslave nastavlja se kroz manifestaciju Dripsey Vintage Tractor and Car Run, trku starih traktora i automobila.
Da li je sveti Patrik bio Irac?
Zapravo – nije. Pretpostavlja se da je rođen u Velsu ili Škotskoj. Sa 16 godina otet je i odveden u severnu Irsku kao rob. Tamo je poslat na planinu Slemish u grofoviji Antrim da čuva ovce.
Nakon bekstva imao je viziju koja ga je podstakla da se vrati u Irsku i širi hrišćanstvo. Na ostrvu je ostao do svoje smrti 461. godine, propovedajući, krštavajući vernike i osnivajući crkve.
Zašto je detelina simbol ovog praznika?
Prema predanju, sveti Patrik je koristio detelinu sa tri lista kako bi paganima objasnio koncept Svete Trojice – Oca, Sina i Svetog Duha. Tri lista deteline predstavljala su tri elementa Trojstva.
Od tada je detelina postala simbol svetog Patrika i irskog identiteta. Tokom proslave praznika može se videti svuda – čak i u Beloj kući, gde se svake godine američkom predsedniku poklanja činija sa detelinama.
Koja mesta u Irskoj su povezana sa svetim Patrikom?
Mnogi lokaliteti širom Irske povezani su sa njegovim životom i delovanjem. To svedoči o tome koliko je putovao tokom 5. veka.
Među najpoznatijima su Rock of Cashel u grofoviji Tipperary i planina Croagh Patrick u grofoviji Mayo. U Severnoj Irskoj nalazi se i St. Patrick’s Trail, turistička ruta koja obuhvata znamenitosti poput dve katedrale u Armaghu, crkve Saul Church i centra Saint Patrick Centre u grofoviji Down.
Da li je sveti Patrik zaista proterao zmije iz Irske?
Legenda kaže da u Irskoj nema zmija zato što ih je sveti Patrik proterao u more. Iako je to zanimljiva priča, većina naučnika danas smatra da zmija u Irskoj zapravo nikada nije ni bilo.
Za više informacija o prirodnoj istoriji ostrva može se posetiti Ulster Museum u Belfastu, smešten u zgradi okruženoj prelepim Botanic Gardens.
Zašto ljudi nose zelenu boju?
Zelena boja danas je zaštitni znak Dana svetog Patrika. Ljudi irskog porekla širom sveta 17. marta oblače nešto zeleno kako bi obeležili ovaj praznik.
Međutim, ova tradicija pojavila se tek u 19. veku. Pre toga boja koja se najčešće povezivala sa svetim Patrikom bila je – plava.
Danas su sve nijanse zelene deo prazničnog identiteta – od smaragdne i žad zelene do maslinaste i boje mahovine. Zato, ako putujete u Irsku oko 17. marta, obavezno spakujte nešto zeleno.
Tekst: Svetlana Nenadović Glušac
Foto: Embassy of Ireland, Vienna